Perqué... lo grífol a de fuèlhas fissairas ?

Lo grífol* lo coneissèm totes, es un arbre que pòt aténher 15m se lo terrenc li conven. Se cara e buta plan sus las tèrras siliçosas de Leveson. De còps que i a quand l'arbre es grand, li dison : la grifola. Se los grifolasses son espesses de cada costat d'un camin forman una grifolièira. Los arbres sarrats abrigan los caminaires del ventàs e de la nèu dins l'ivèrn mentre que dins l'estiu paran del solelh.

Del primièr de genièr al 31 de decembre lo grífol demòra verd. Las fuèlhas coriàcias, lusentas, d'un verd fosc duran mai d'una annada ; tomban pas totas amassa aital l'arbre jamai se trapa pas nud.  Suls ramèls joves de las brancas bassas subretot, las fuèlhas son reguèrgas, espinosas e ondadas, terriblament agressivas e fissairas (tant val s'i acuolar pas !) mas amb lo temps e l'atge, suls las ramas vièlhas venon pus mòlas, mai ovalas e coma totes los vièlhs perdon de dents ! Fin finala lor ne'n demòra pas qu'una a la poncha. Los ramelets tendrinèls poirián èsser atrasents pel bestial mas las fissadas e las picaduras mancan pas de rebutar los caisses delicats. Aital l'arbrilhon se protegís.

Una grifola cava, de las brancas e de las fuèlhas espessas, servís d'abric tan per las maquinas coma pels animals.
Lo fust dur e sople a l'encòp s'emplega per d'aplechesses pichons. Blanc de color, se tinta aisidament.

Un còp bolida dins l'aiga la part interiora de la rusca balha una pasta que se va cambiar en pega : lo vesc. Espandit sus una pòst servissiá subretot a agantar los aucèls que se'n podián pas pus desempetegar.
Tot lo mond conneisson la frucha, aquelas boletas rojas e lusentas, escarlatas. Amaduran tanlèu lo mes de setembre e demòran sus l'arbre fins a la fin de l'ivèrn, escandilhan encara dins l'aire gelat del mes de febrièr. Amaras al gost, fan vomir e son purgativas. Se'n cal desfisar e mai los ramelets colorats adornen e illuminen las taulas de Nadal e d'el primièr de l'An.

Las flors pichonelas espelisson al mes de mai, ròsas o blancas de quatre petals se veson pas gaire. D'unas que i a an las estaminas qu'abortisson, per d'autras son los pistils ; aital totes los arbres pòdon pas far frucha e i a de grífols que jamai balhan pas de bolas rojas. Las causas son coma son...

Pr'aquò, doblidèm pas la question ! : Perqué los grífols an las fuèlhas ponchudas e fissairas ?

Figuratz-vos que fa bèl temps d'aquò, èrem un pauc abans Nadal, lo Bon Dieu èra content. Èra content que jamai ! Veniá de trobar un arbre que demorava verd l'annada tota. Nani, i pensatz pas ! Es pas del pin que s'agís, ni mai del sap, ni mai del cade... Aqueles d'aquí, verds que verds, amb lors agulhas en guisa de fuèlhas son pas tan polits qu'aquò ! O sabètz ben, per Nadal los cal embelir, lor cal metre de decoracions, bolas, estelas, garlandas... Melhor qu'aquò, lo Bon Dieu veniá d'inventar lo grífol ! Òc-ben amb de fuèlhas verdas, lusentas, ceradas... Entre las fuèlhas brilhantas, espintèt de boletas d'un roge cremesin, agropadas per tres o quatre. Cada nuèch, una còla d'omenets valents e corajoses, los farfadets se delargan per las brancas e freta que fretaràs, amb un pelhon de lana te fan lusir tot aquò, fuèlhas e bolas. Èra content lo Bon Dieu de sa trobalha ! De mai que lo fust l'aviá fach dur e plegadís, aisit de trabalhar. E lo Bon Dieu, lo vos disi aital, entre nosautres, cresi que n'èra un pauc ufanós d'aquel arbre.

Un jorn pr'aquò se trachèt que los animals salvatges (e mai los dometges) li manjavan aqueles arbrilhons quand èran pichonets, fuèlhas, broquetas, granas, borrons, tot i passava... e l'arbre crebava pardí !

Saique non, podiá pas durar aital. Aviá tant trimat El, per concebre un arbre tant sofisticat.
Un còp de mai se botèt a soscar. Sosca que soscaràs. Las aurelhas li fumavan.
La solucion ? Finiguèt que la trapèt, que i a pas cap de problèma que non aja sa solucion.
Las fuèlhas d'enbas, las te faguèt duras, coriàcias, amaras e per aver pas a i tornar, a l'entorn de caduna i espintèt de fissons aguts, una corona de dents ponchudas. E lo torn èra jogat ! Dempuèi aquel jorn lo bestial tastan pas pus lo grifolàs, e sus Leveson, d'uèi encara, se pòdon veire de polidas grifolièiras.
N'i a d'autres que pensan que l'azard faguèt aparéisser aquelas fuèlhas picantas e que la seleccion naturala las servèt estant qu'èran avantatjosas. Ça que la, paravan los pès joves de las dents dels animals. Que que siá, l'arbre presenta plan. E mai sián malgracioses de còps que i a, sos ramelets demòra un simbòl per las fèstas d'ivèrn quand se trapan pas mai de flors pel campestre.

Iveta

*Sinonims : gréfol, grifolàs, grifolat o agrifol