Sovenença…

De totas las fèstas crestianas, Totsants es sens cap de dobte la qu’es celebrada amb lo mai de sinceritat, lo mai de fervor mas tanben dins la pus granda simplicitat per la màger part dels franceses catolics practicants o pas qu’esitan pas a far de quilomètres per anar sus las tombas de lors familhas. Un jorn de pausa dins l’annada, una parentèsi de suaudor dins un mond ont vivèm a un ritme de calucs. Un rendètz-vos, al mens un còp l’an, amb nòstres sovenirs, nòstre passat, nòstres aujòls  que nos an precedit e qu’an fach de nosautres çò que sèm uèi.

Avèm totes besonh, a moments, de nos sovenir d’ont venèm e ont son las nòstras raices : entreténer una tomba, la florir, se reculhir davant una placa ont son marcats los noms dels èstres aimats en se remembrant lor visatge, lo son de lor votz, los moments viscuts amb eles ; tot aquò es necessari a l’equilibri de tot èstre uman. Los que son enterrats aquí dins totes aqueles cementèris, del pus pichon carrat arrucat a sa gleiseta ont las campanas tindan pas mai dempuèi bèl brieu entrò al camp dels mòrts de las grandas vilas, son nòstra memòria. Son eles qu’an trabalhat la tèrra abans nosautres, qu’an bastit nòstres ostals, que nos an abalits, sonhats, qu’an luchat per qu’ajam de trabalh, que siam d’òmes e de femnas liures. Son eles qu’an faiçonat, cadun a sa modèsta plaça, lo mond ont vivèm. Per tot çò qu’an fach se meritan lo nòstre respècte.

Los cementèris son pas d’airals tristes coma d’unes o poirián pensar. Tot lo contrari. Se l’òm pren lo temps quand òm se passeja dins un cementèri de legir las placas depausadas sus las tombas amb los noms, las datas e los omenatges, d’agachar las fotòs dels defunts, òm se pòt far una idèa pro precisa de çò qu’èra un vilatge i a dètz ans, vint ans, trenta ans… Los crisantèmes mirgalhats balhan un aire de fèsta a-n aqueles lòcs, coma per un aniversari gaujós.

Autra fòrma de sovenir, dins una setmanada serem convidats a nos amassar davant los monuments dels mòrts de nòstras comunas per celebrar l’armistici del 11 de novembre de 1918. Los noms gravats dins lo marbre nos recòrdan que la libertat qu’avèm l’astre de conéisser uèi a un prètz. Lo prètz de lor sang escampat per la tèrra de França, de lors vidas sacrificadas en plena joinesa, lo prètz impausat per la bestiesa umana. Pòsca l’image del president Francés Mitterrand e del cancelièr Elmut Köhl man dins la man, los uèlhs dins los uèlhs, dreches davant l’ossuari de Doaumont a Verdun lo 22 de setembre de 1983 demorar per totjorn coma lo simbòl dels pòbles francés e alemand definitivament reconciliats.

Cresents o pas, avèm aquel dever de memòria e, per dessús tot, avèm a lo transmetre a nòstres dròlles en lor explicant la significacion d’aquela fèsta e d’aquela commemorason ; aquò es atanben una mena d’instruccion civic : se respèctam los mòrts, respèctarem pus aisidament los vius que nos enròdan. La fèsta de Totsants es pas solament un afar de religion, luènh d’ailà !

Gèli Combas