Max Roqueta, l’encantaire

Se festeja aqueste an lo centenari de Max Roqueta considerat coma un dels mai grands escrivans dau segle XX.

Sortit d’una familha de luencha origina roergassa (La Cobertoirada) davalada dins la plana d’Erau, Max Roqueta es nascut lo 8 de decembre de 1908 a Argelliers, vilatjòt a 20 km de Montpelhièr, entre serranas a l’abroa de Larzac e la mar.

Farà d’estudis de medecina a Montpelhièr e Tolon, per venir medecin de campanha à Aniana dins Erau, puèi a partir de 1948, vendrà metge a la Securitat Sociala, novelament creada a Montpelhièr, ont morirà lo 24 de junh de 2005 a 96 ans.

Max Roqueta èra tanben un òme d’accion occitanista : fondator amb Ismaël Girard e Renat Nelli de l’IEO en 1945, fondator en 1963 e president dau PEN-Club de Lenga d’Oc ligat al PEN-Club associacion internacionala de defensa dels escrivans.

Quauques verses de Mirèio de Mistral dichs per son paire un jorn qu’amassavan de correjòlas per las bèstias, – aviá un dotzenat d’ans – e n’i aguèt pron per que decidiguèsse d’escriure pas qu’en occitan, la lenga parlada per totes a Argelliers en aquel temps. Son òbra es facha de poësia (Psaumes de la nuòch, D’aicí mil ans de lutz, Lo maucòr de l’unicòrn), de nòvas (Verd Paradís), de romans (La Cèrca de Pendariès, Tota la Sabla de la Mar), de teatre (16 pèças la maja part inedichas). Verd Paradís es considerat coma son òbra mèstra. Son escritura, sopla, ampla e precisa espelís au rescòntre de la cultura populara (los contes de la granda tradicion occitana qu’ausiguèt enfant) e de la cultura de la granda literatura (la Bíblia dau Mèstre de Sacy, Mistral, Dante). I posa sa fòrça d’encantament.

L’escrivan Roland Pécout vei Max Roqueta coma un chaman que pòt caminar tanplan dins l’èime del caçaire nafrat a mòrt Costasolana (La mòrt de Costasolana), coma dins aquel d’un rainal tombat dins un pesquièr assecat e que morís de la set (La mandra dins lo pesquièr). Tota l’òbra rend compte de l’unitat de l’òme e del cosmòs, e darrièr l’encantament de la beutat del mond que l’escritura revèla, aflora lo sentit prigond de sa crudelitat e de l’impermanéncia de tota causa. Es revirada en anglès, allemand, neerlandés, espanhòl, catalan e bulgara. En 2003, doas pèças reviradas en francès rescontrèron un public larg : Le Glossaire jogat a la Comedia Francesa. E mai que mai Medelha, – ne fa una bomiana cargada de fòrças arcaïcas –, jogada per lo Théâtre des Amandiers de Jean-Louis Martinelli à Nanterre amb una còla de Burkinabés, e qu’agèt un succès bèl dins França tota (París, Marsilha, Montpelhièr, Tolosa) e mai en Africa de l’Oest. Se deu tornar jogar a Nàpols au mes de junh.

Max Roqueta a tanben fach en francès de libres amb de fotografs. Amb Georges Souche, faguèt un libre sus Larzac. Per lo centenari, se poirà veire a l’Estivada de Rodez aqueste estiu, una pèça de Max Roqueta, La Pastorala dels volurs jogada tot en occitan lo 24 de julhet, subretitolada en francés, e lo 23 una conferéncia de M. J. Verny : Exil et exilés dans l’œuvre de Max Rouquette avec des lectures de Aurélia Lassaque.

Vaquí lo començament de l’Autbòi de Nèu tirat de Verd Paradís I
L’autbòi de nèu (1961) Es lo Larzac la tèrra abandonada. Las aubas son sens espèr e lo clarebrun n’es desconsolat. Sus lo sòu nud e lis que rejonh un cèu sens color, es pas au jorn solament coma en tot luòc que se sembla dire adieussiatz, sembla qu’es dau cèu tot entièr qu’òm se’n vai per una nuòch de freg e de mòrt. L’èrba rasa, clinada jos lo vent aspre, lucha sens fin, las bèstias son partidas, l’èr es linde de tota votz coma l’èr dau passat dins la memòria. Paures boisses qu’an vist los uòlhs clars de mos aujòus, gelats d’ans e d’ans de nèu, de lucha e de vent, de soletat e d’enhorança, paures boisses liurats a la glaça dau mond e que sabon pas que l’aventura de la lèbre dau peu caud, o dau perdigalh que s’es perdut dins lo vèspre ; rocassas pensatius, amb d’espatlas grèvas, de tèstas de leons o de grand savi, la vòstra esquina a la costuma dau tempèri. Combas que retenètz la nuòch dins vòstra ombra… Tèrra dau vent, de la nèu e dau lop…

Joan-Guilhem Roqueta

Per mai d’informacions, podetz anat veire lo siti Internet : www.max-rouquette.org